Nhà nào cũng có luật bàn ăn, dù chưa ai ngồi xuống viết ra. Vấn đề là chúng thường được phát biểu giữa bữa, trong lúc bực, và mỗi lần một khác — nên không ai giữ được, kể cả người lớn.
Một bộ luật ít và rõ thì khác hẳn. Nó bỏ được rất nhiều cuộc tranh cãi, vì không còn gì để thương lượng. Bài này đề xuất một bộ nhỏ và nói về cách giữ chúng.
Nguyên tắc gốc
Người lớn quyết định ăn gì, khi nào, ở đâu. Ba thứ đó thuộc người lớn.
Trẻ quyết định ăn bao nhiêu và có ăn hay không. Hai thứ đó thuộc trẻ.
Cách chia này được khuyến nghị rộng rãi. Và nó giải quyết phần lớn tranh cãi.
Vì nó trả lại cho mỗi bên phần mình kiểm soát được. Và lấy đi phần mình không kiểm soát được.
Người lớn không thể bắt trẻ nuốt. Đây là sự thật vật lý.
Nên cố ép là cuộc chiến không thắng được. Chỉ có hai bên cùng mệt.
Trẻ không quyết định thực đơn. Đây là phần người lớn phải giữ.
Nấu riêng món cho trẻ là phá nguyên tắc này. Dù xuất phát từ thương con.
Nói rõ nguyên tắc với con khi con đủ lớn. Mẹ nấu, con ăn bao nhiêu tuỳ con.
Và giữ đúng từ phía mình. Không giục, không ép, không bình luận.
Trẻ thử phá luật vài lần là bình thường. Giữ vững thì nó ổn định.
Không nhất quán thì luật vô nghĩa. Đây là chỗ hay hỏng.
Cả hai người lớn phải cùng giữ. Một người ép một người không thì rối.
Bàn với nhau trước khi đặt luật. Chứ đừng đặt giữa bữa.
Bốn luật đủ dùng
Luật một: ngồi vào bàn khi ăn. Không ăn khi chạy hoặc xem màn hình.
Luật này cũng là luật an toàn. Trẻ ăn khi chạy dễ hóc.
Luật hai: mỗi bữa có thời gian nhất định. Nói rõ từ đầu và giữ đúng.
Hết giờ thì dọn, không bình luận. Và không cho ăn gì tới bữa sau.
Luật ba: không bắt buộc ăn nhưng phải có mặt. Trẻ ngồi cùng dù không ăn.
Có mặt ở bàn cũng là một phần của bữa. Và trẻ vẫn nhìn thấy món.
Luật bốn: không bình luận về đồ ăn của người khác. Áp cho cả người lớn.
Trẻ không được chê món, người lớn không được giục. Công bằng hai chiều.
Bốn luật là đủ. Nhiều hơn thì không ai nhớ.
Viết ra và dán ở chỗ dễ thấy. Với trẻ nhỏ thì vẽ hình.
Nhắc lại khi đặt luật mới. Và giải thích vì sao.
Cho con góp ý vào luật. Con tham gia đặt thì dễ giữ hơn.
Rà lại sau vài tháng. Bỏ luật nào không dùng.
Luật để bữa ăn dễ hơn. Nếu nó làm bữa ăn khó hơn thì bỏ.
Ăn vặt và giờ giấc
Ăn vặt sát bữa là nguyên nhân số một của việc trẻ không ăn. Và nó hay bị bỏ qua.
Đặt khoảng cách ít nhất một tiếng rưỡi trước bữa. Không ăn gì trong khoảng đó.
Nước lọc thì lúc nào cũng được. Không tính là ăn vặt.
Sữa cũng tính là một bữa. Không phải đồ uống.
Cho ăn vặt theo giờ chứ đừng theo yêu cầu. Hai bữa phụ cố định trong ngày.
Ăn vặt tự do làm trẻ không bao giờ đói. Và bữa chính thành thừa.
Bữa phụ nên là thức ăn thật. Trái cây, bánh mì, hạt.
Không phải bánh kẹo. Chúng làm no giả và không cho gì.
Giờ ăn cố định giúp trẻ đói đúng lúc. Cơ thể học được nhịp.
Ba bữa chính và hai bữa phụ là khung phổ biến. Điều chỉnh theo lịch nhà.
Đừng bỏ bữa phụ với trẻ nhỏ. Dạ dày nhỏ thì cần ăn nhiều lần.
Và đừng để trẻ quá đói tới bữa. Quá đói thì cáu và không ăn.
Ghi lại giờ ăn thật trong một tuần. Thường thấy nó lộn xộn hơn mình nghĩ.
Sửa giờ giấc đôi khi sửa luôn chuyện kén ăn. Đáng thử trước mọi cách khác.
Khi luật bị phá
Trẻ sẽ thử phá luật. Đó là việc của trẻ.
Giữ luật mà không cáu. Đây là phần khó.
Nhắc lại luật một cách bình thản. Đến giờ rồi, mẹ dọn nhé.
Không giải thích dài. Một câu là đủ.
Không thương lượng lại. Thương lượng một lần là luật hỏng.
Nếu trẻ khóc thì để trẻ khóc. Và vẫn giữ luật.
Khóc không phải là dấu hiệu mình sai. Trẻ đang học một giới hạn.
Không nhắc lại chuyện đó sau đó. Chuyện qua rồi.
Không dùng giọng thắng thua. Mẹ đã nói rồi mà.
Nếu mình lỡ phá luật thì nói ra. Hôm nay mẹ sai, mai mình làm đúng.
Trẻ học từ việc người lớn thừa nhận sai. Nhiều hơn từ việc người lớn luôn đúng.
Vài tuần đầu là khó nhất. Rồi nó ổn định.
Nếu một luật liên tục bị phá thì luật đó có vấn đề. Xem lại nó chứ đừng siết chặt hơn.
Có thể nó không thực tế với nhà mình. Bỏ đi cũng được.
Bữa ăn là để cùng nhau
Luật tồn tại để bữa ăn dễ chịu hơn. Không phải để có kỷ luật.
Nếu bữa ăn căng thẳng thì luật đang sai. Dù chúng có hợp lý trên giấy.
Ăn cùng nhau quan trọng hơn ăn đúng cách. Với trẻ thì càng đúng.
Nói chuyện về thứ khác ngoài đồ ăn. Ngày hôm nay, chuyện ở trường, chuyện vui.
Cho trẻ kể chuyện. Và nghe thật.
Cất điện thoại, của cả người lớn. Đây là luật thứ năm nếu cần.
Tắt tivi. Nó làm trẻ ăn chậm và ăn ít hơn.
Không mang chuyện học hành vào bàn. Bữa ăn không phải nơi kiểm điểm.
Cười được thì cười. Không khí quan trọng hơn thực đơn.
Không phải bữa nào cũng vui. Có bữa mệt và im lặng, cũng được.
Giữ ít nhất một bữa cả nhà ăn cùng mỗi ngày. Bữa nào cũng được.
Nếu lịch không cho phép thì vài bữa một tuần. Vẫn hơn không có.
Ký ức về bữa ăn theo trẻ rất lâu. Lâu hơn dinh dưỡng của bất kỳ bữa nào.
Đó là lý do bầu không khí đáng giữ nhất. Và là kết luận của bài.
