Dao là thứ làm người lớn ngần ngại nhất khi nghĩ tới việc cho con vào bếp. Phản xạ tự nhiên là hoãn lại — để con lớn thêm đã. Nhưng hoãn tới mười lăm tuổi thì lúc đó con cầm dao lần đầu mà không ai dạy, và đó mới là lúc nguy hiểm.
Dạy sớm và dạy có bài bản thì an toàn hơn. Trẻ học kỹ năng vận động tốt hơn người lớn, và một đứa trẻ được dạy đúng tư thế từ bảy tuổi sẽ cầm dao chắc hơn nhiều người trưởng thành.
Chọn dao theo tuổi
Bốn tới sáu tuổi: dao bơ hoặc dao nhựa. Cắt được chuối, đậu hũ, bánh mì mềm.
Dao nhựa cho trẻ em có răng cưa nhỏ. Cắt rau mềm được mà không cắt da.
Kéo bếp cũng rất phù hợp ở tuổi này. Nhiều trẻ dùng kéo tốt hơn dao.
Bảy tới chín tuổi: dao trẻ em lưỡi kim loại nhỏ. Có loại thiết kế riêng, đầu tù.
Hoặc dao gọt nhỏ với mũi không nhọn. Kiểm mũi dao trước.
Mười tuổi trở lên: dao bếp thật, cỡ nhỏ. Sau khi đã thạo với dao nhỏ.
Dao sắc an toàn hơn dao cùn. Đây là điều nghe ngược nhưng đúng.
Dao cùn trượt và phải ấn mạnh. Trượt là lúc bị đứt tay.
Nên giữ dao sắc và dạy con cầm đúng. Thay vì đưa dao cùn cho an tâm.
Chọn dao có cán vừa tay con. Cán to quá thì con không nắm chắc.
Không dùng dao có lưỡi quá dài. Khó kiểm soát.
Có một con dao riêng của con. Con thấy trách nhiệm hơn.
Cất dao ở chỗ cố định. Và dạy con cất lại sau khi dùng.
Không để dao trong bồn rửa. Quy tắc cứng cho cả nhà.
Tư thế tay
Dạy tư thế trước khi dạy cắt. Đây là thứ tự đúng.
Tay không cầm dao cong lại như móng vuốt. Đầu ngón tay thu vào trong.
Đốt ngón tay chạm vào lưỡi dao làm tường chắn. Đầu ngón nằm phía sau.
Tập tư thế này không có dao trước. Vài lần cho quen.
Tay cầm dao nắm chắc cán. Ngón cái và ngón trỏ kẹp gần lưỡi.
Không cầm ở đuôi cán. Mất kiểm soát.
Không chĩa ngón trỏ dọc sống dao. Tư thế này không vững với trẻ.
Lưỡi dao luôn hướng xuống thớt. Không nâng cao.
Cắt bằng cách đẩy tới chứ đừng ấn xuống. Dạy chuyển động, không dạy lực.
Nguyên liệu phải nằm vững. Cắt một mặt phẳng trước để nó không lăn.
Đây là mẹo quan trọng nhất. Thứ gì lăn là thứ gây đứt tay.
Thớt phải không trượt. Lót khăn ẩm dưới thớt.
Đứng vững, chân hơi dang. Và đủ cao để nhìn xuống thớt.
Ghế đứng chắc chắn nếu con thấp. Không đứng kiễng.
Ba kiểu cắt để bắt đầu
Kiểu một là cắt khoanh. Chuối, dưa chuột, cà rốt đã luộc.
Nguyên liệu tròn thì bổ đôi trước. Để có mặt phẳng.
Kiểu hai là cắt que. Từ khoanh dày cắt thành que.
Kiểu ba là cắt hạt lựu. Từ que cắt ngang.
Ba kiểu này theo thứ tự từ dễ tới khó. Đi lần lượt.
Bắt đầu bằng chuối. Mềm và không lăn nếu đã bổ đôi.
Rồi tới đậu hũ. Mềm và vuông sẵn.
Rồi tới dưa chuột. Cứng hơn một chút.
Rồi tới cà rốt luộc. Cần lực hơn.
Cà rốt sống thì để sau cùng. Nó cứng và dễ trượt.
Luyện một kiểu trong vài tuần. Rồi mới sang kiểu khác.
Cho con cắt nguyên liệu thật cho bữa ăn. Chứ đừng cắt để tập rồi bỏ.
Con thấy việc mình làm có ích. Điều này quan trọng.
Và món ăn có phần của con trong đó. Con sẽ ăn.
Quy tắc an toàn
Chỉ cầm dao khi đứng ở bàn. Không đi lại khi cầm dao.
Nếu phải di chuyển thì cầm mũi chúc xuống, sát người. Dạy và nhắc lại.
Không đưa dao cho người khác bằng tay. Đặt xuống bàn để người kia lấy.
Không cố bắt dao đang rơi. Tránh ra và để nó rơi.
Đây là quy tắc phải dạy trước khi xảy ra. Phản xạ tự nhiên là bắt.
Không để dao gần mép bàn. Đẩy vào trong.
Không để dao lẫn trong chậu rửa. Rửa riêng và cất ngay.
Dọn thớt và bàn trước khi cắt. Chỗ chật là chỗ nguy hiểm.
Không nói chuyện quay đi khi đang cắt. Dừng lại rồi mới quay.
Không cắt khi mệt hoặc vội. Áp cho cả người lớn.
Tay khô ráo. Tay ướt thì trượt.
Người lớn có mặt khi con dùng dao kim loại. Ít nhất trong vài tháng đầu.
Nhắc quy tắc mỗi lần trong thời gian đầu. Rồi thưa dần.
Và làm gương. Con nhìn người lớn cầm dao nhiều hơn nghe dặn.
Khi bị đứt tay
Đứt tay nhỏ sẽ xảy ra. Chuẩn bị tinh thần và chuẩn bị hộp sơ cứu.
Bình tĩnh trước đã. Phản ứng của người lớn quyết định phản ứng của trẻ.
Rửa vết thương dưới nước sạch. Nước chảy, vài phút.
Ép cầm máu bằng gạc sạch. Ép liên tục, đừng mở ra xem liên tục.
Nâng tay cao hơn tim. Giúp cầm máu.
Băng lại bằng băng cá nhân khi máu đã ngừng. Giữ khô.
Không bôi thứ dân gian lên vết thương. Không kem đánh răng, không lá cây.
Đi khám nếu vết cắt sâu hoặc dài. Có thể cần khâu.
Đi khám nếu máu không ngừng sau mười phút ép liên tục. Đây là ngưỡng rõ.
Đi khám nếu con mất cảm giác hoặc không cử động được ngón. Có thể tổn thương gân hoặc thần kinh.
Đi khám nếu vết thương do dao bẩn hoặc có dị vật. Và hỏi về tiêm phòng uốn ván.
Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng vài ngày sau. Sưng, đỏ, nóng, đau tăng, có mủ.
Nếu có thì đi khám. Đừng chờ.
Sau khi xử lý xong thì nói nhẹ nhàng về chuyện đã xảy ra. Và cho con cầm dao lại khi con sẵn sàng.
