Có những đứa trẻ vào bếp là mê ngay. Và có những đứa nhìn thấy bếp là bỏ đi. Cả hai đều bình thường, nhưng đứa thứ hai làm phụ huynh khó xử: ép thì phản tác dụng, mà bỏ hẳn thì con lớn lên không biết nấu.
Có một khoảng giữa. Nó dựa trên hai điều: phân biệt không thích với chưa quen, và nhận ra rằng việc bếp không chỉ có nấu. Bài này nói về khoảng giữa đó.
Phân biệt không thích với chưa quen
Con chưa từng thử thì chưa biết mình thích hay không. Đây là trường hợp phổ biến nhất.
Trẻ ngại thử thứ mới. Ở bếp cũng như ở bàn ăn.
Mời nhiều lần mà không ép. Cùng nguyên tắc với món ăn.
Con thử một lần rồi từ chối có thể vì lần đó tệ. Bị nhắc nhiều, làm hỏng, bị chê.
Hỏi xem lần trước có gì khó chịu không. Câu trả lời thường rất cụ thể.
Con sợ dao hoặc sợ nóng. Thì bắt đầu bằng việc không có hai thứ đó.
Con không thích bẩn tay. Có trẻ như vậy và đó là thật.
Cho con việc không bẩn tay. Đong, bày, rắc.
Con thấy bếp ồn và nóng. Cho con làm việc ở bàn ăn.
Con không thích bị nhìn. Để con làm một mình và mình ở phòng bên.
Mỗi lý do có một cách gỡ. Nên hỏi trước khi kết luận.
Nếu đã gỡ hết mà con vẫn không thích thì đó là không thích thật. Và điều đó ổn.
Người lớn cũng có người không thích nấu. Không ai bắt họ phải thích.
Nhưng ai cũng nên biết nấu vài món. Đó là chỗ khác nhau.
Việc bếp không phải nấu
Đi chợ cùng. Nhiều trẻ thích phần này hơn phần nấu.
Chọn rau và trái cây. Việc có quyền quyết định.
Cất đồ vào tủ. Và học xem thứ gì để đâu.
Bày bàn ăn. Việc gọn và có kết quả nhìn thấy.
Dọn bàn sau bữa. Phần của cả nhà.
Rửa bát. Có trẻ rất thích nghịch nước.
Lau bàn và quét bếp. Việc đơn giản.
Gấp khăn và cất dụng cụ. Việc yên tĩnh.
Trồng rau trong chậu. Liên quan tới thức ăn mà không phải bếp.
Viết danh sách đi chợ. Kết hợp việc học viết.
Lên thực đơn tuần cùng cả nhà. Việc có tiếng nói.
Tất cả những việc này đều liên quan tới bữa ăn. Và đều dạy con điều gì đó.
Con tham gia ở đâu cũng được. Không nhất thiết phải ở chảo.
Và nhiều khi từ đó con sẽ tò mò muốn nấu. Đường vòng nhưng hiệu quả.
Việc nhà là chuyện khác với sở thích
Nấu ăn là sở thích, việc nhà là trách nhiệm. Phân biệt hai chuyện.
Con không phải thích nấu. Nhưng con phải làm phần việc nhà của mình.
Dọn bàn và rửa bát là việc nhà. Không thương lượng.
Giao rõ ràng và đều đặn. Không phải khi nào nhớ ra mới giao.
Không dùng việc nhà làm hình phạt. Nó làm con ghét việc nhà.
Không trả công bằng tiền cho việc nhà cơ bản. Đó là phần đóng góp vào gia đình.
Giải thích vì sao ai cũng phải làm. Nhà là của chung.
Người lớn cũng làm và con thấy. Đây là phần quan trọng nhất.
Bắt đầu từ nhỏ với việc nhỏ. Ba tuổi cất đồ chơi là đã bắt đầu.
Tăng dần theo tuổi. Và nói rõ khi tăng.
Con càng lớn càng nhiều việc. Đi kèm với càng nhiều quyền.
Nói cả hai vế. Để con thấy công bằng.
Việc nhà làm đều thì con quen tay. Và từ đó biết nấu lúc nào không hay.
Nhiều người học nấu theo đường này. Chứ không phải từ việc thích nấu.
Kỹ năng tối thiểu trước khi con đi xa
Đặt một đích rõ ràng. Trước khi con đi học xa thì con biết nấu năm món.
Năm món cơ bản là đủ. Cơm, một món xào, một món canh, một món kho, một món nhanh.
Cộng với việc biết đi chợ và đọc nhãn. Hai kỹ năng đi kèm.
Và biết bảo quản thức ăn. Thứ hay bị bỏ qua.
Nói với con về đích này. Khi con đủ lớn để hiểu.
Đích thực tế thì con hợp tác hơn. Hơn là bị bắt nấu mỗi tuần.
Chia ra vài năm. Mỗi năm một hai món.
Không cần con thích. Chỉ cần con làm được.
Con ăn chay thì càng cần biết nấu. Vì ra ngoài lựa chọn hẹp hơn.
Nói rõ lý do này với con. Nó thuyết phục hơn mọi lý do khác.
Dạy con vài món con thích ăn. Động lực tự nhiên.
Con đói mà biết nấu thì con sẽ nấu. Kể cả khi con không thích nấu.
Đó là mục tiêu thực tế. Không phải là biến con thành người mê bếp.
Và nó đủ để con tự lo. Đó là tất cả những gì cần.
Khi nào nên buông
Khi con đã thử nhiều lần và rõ ràng không thích. Chấp nhận.
Khi ép làm quan hệ căng thẳng. Cái giá quá cao.
Khi con đang có nhiều áp lực khác. Mùa thi, giai đoạn khó.
Khi con có sở thích khác và đang đầu tư vào đó. Tôn trọng.
Buông không có nghĩa là bỏ hẳn. Chỉ là tạm dừng.
Vẫn giữ phần việc nhà. Đó là chuyện khác.
Vẫn mời thỉnh thoảng. Không ép nhưng không đóng cửa.
Vẫn cho con ngồi cùng khi mình nấu. Con hấp thụ nhiều hơn mình nghĩ.
Nhiều người lớn lên không nấu bao giờ rồi tự học sau. Và học rất nhanh vì đã thấy nhiều.
Nên việc con ngồi xem cũng có giá trị. Đừng coi thường nó.
Con có thể quay lại sau vài năm. Sở thích thay đổi.
Để cửa mở là đủ. Không cần kéo con vào.
Và nhớ rằng con cũng đang nhìn mình nấu. Mỗi ngày.
Đó là bài học dài nhất và thầm lặng nhất. Và nó luôn có tác dụng.
