Có một giai đoạn mà gần như đứa trẻ nào cũng đi qua: đứa bé trước đây ăn gì cũng được bỗng từ chối hầu hết mọi thứ, chỉ còn ăn ba bốn món quen. Nó thường bắt đầu quanh tuổi lên hai và có thể kéo dài vài năm.
Đây là một giai đoạn phát triển bình thường và phần lớn tự qua. Nhưng có một số dấu hiệu khác hẳn với giai đoạn đó, và phụ huynh nên biết để phân biệt. Bài này nói về cả hai, và về việc phụ huynh làm gì trong lúc chờ nó qua.
Vì sao trẻ bỗng từ chối
Tốc độ lớn chậm lại sau tuổi lên một. Nên nhu cầu ăn cũng giảm.
Trẻ ăn ít đi là hệ quả tự nhiên. Không phải dấu hiệu gì.
Trẻ bắt đầu muốn kiểm soát. Và bữa ăn là chỗ dễ kiểm soát nhất.
Từ chối là cách trẻ thể hiện mình có ý riêng. Đây là bước phát triển chứ không phải chống đối.
Trẻ cũng trở nên cảnh giác với thứ mới. Điều này được cho là có ý nghĩa sinh tồn.
Vị giác và khứu giác của trẻ nhạy hơn người lớn. Món người lớn thấy nhẹ thì trẻ thấy nồng.
Kết cấu là rào cản lớn nhất. Nhớt, lợn cợn, dai bất ngờ.
Trẻ cũng ăn theo đợt. Tuần này ăn nhiều, tuần sau ăn ít.
Nhìn theo tuần chứ đừng theo bữa. Lời khuyên hữu ích nhất cho phụ huynh.
Giai đoạn này thường đỉnh điểm quanh ba tới bốn tuổi. Rồi giảm dần.
Phần lớn trẻ mở rộng lại khẩu vị khi lớn. Nhất là khi không bị ép.
Áp lực từ người lớn làm giai đoạn này kéo dài hơn. Đây là điều đáng biết nhất.
Nên cách xử lý chính là giảm áp lực. Nghe ngược với bản năng.
Nhưng nó là điều được khuyến nghị ở nhiều nơi. Và nhiều phụ huynh xác nhận.
Những gì không giúp được
Ép ăn. Làm trẻ liên hệ bữa ăn với căng thẳng.
Thương lượng bằng phần thưởng. Ăn hết thì được xem tivi.
Nó dạy trẻ rằng món đó là việc phải chịu đựng. Và làm trẻ ghét món đó hơn.
Dùng đồ ngọt làm phần thưởng. Cùng lý do và còn nâng giá trị của đồ ngọt lên.
Giấu rau vào món khác mà không nói. Trẻ phát hiện thì mất lòng tin.
Trộn rau vào món cũng không dạy trẻ ăn rau. Nó chỉ giúp một bữa.
Nấu riêng món khác khi trẻ từ chối. Dạy trẻ rằng từ chối thì sẽ có món khác.
Bình luận liên tục trong bữa. Con ăn đi, con ăn thêm miếng nữa.
So sánh với anh chị em hoặc bạn. Làm bữa ăn thành nơi bị đánh giá.
Nói về cân nặng của trẻ. Cả khen lẫn chê.
Thể hiện lo lắng ra mặt. Trẻ cảm nhận được và phản ứng lại.
Hứa hẹn hoặc doạ. Không ăn thì mai không đi chơi.
Tất cả những cách trên đều làm tình hình nặng hơn. Dù chúng có thể có tác dụng trong một bữa.
Bữa này thắng nhưng tháng sau thua. Đó là cái giá.
Những gì thường giúp
Người lớn quyết định ăn gì, trẻ quyết định ăn bao nhiêu. Cách chia vai trò được khuyến nghị rộng rãi.
Dọn món ra và không nói gì thêm. Đây là phần khó nhất.
Luôn có ít nhất một món trẻ chắc chắn ăn trên bàn. Để trẻ không đói.
Nhưng không nấu riêng món khác. Trẻ ăn trong những gì có trên bàn.
Mời món mới nhiều lần mà không bình luận. Có thể cần tới cả chục lần.
Đặt món mới với lượng rất nhỏ. Một miếng.
Cho trẻ tham gia nấu. Hiệu quả nhất trong mọi cách.
Ăn cùng trẻ và ăn món đó. Trẻ bắt chước rất mạnh.
Cho trẻ chọn giữa hai phương án. Cảm giác được quyết định.
Giữ giờ ăn đều đặn. Và không cho ăn vặt sát bữa.
Kết thúc bữa sau một khoảng thời gian định trước. Và không cho ăn gì tới bữa sau.
Giữ bầu không khí bữa ăn dễ chịu. Đây là thứ quan trọng nhất và cũng là thứ mình kiểm soát được.
Kiên nhẫn tính bằng tháng. Không phải bằng bữa.
Và tin rằng phần lớn trẻ sẽ qua. Vì đa số thật sự qua.
Dấu hiệu khác hẳn
Số loại thức ăn trẻ ăn đang giảm dần theo thời gian. Chứ không đứng yên.
Trẻ chỉ ăn dưới mười lăm loại thức ăn. Và loại bị loại bỏ thì không quay lại.
Trẻ phản ứng rất mạnh khi thấy món mới. Khóc, nôn khan, hoảng sợ.
Trẻ loại bỏ cả một nhóm kết cấu. Không ăn bất cứ thứ gì mềm hoặc bất cứ thứ gì giòn.
Trẻ sụt cân hoặc không tăng cân theo dự kiến. Dấu hiệu rõ nhất.
Trẻ có dấu hiệu thiếu chất. Xanh xao, mệt mỏi, hay ốm.
Trẻ kêu đau khi nuốt hoặc hay nôn. Có thể có nguyên nhân thực thể.
Trẻ nghẹn thường xuyên. Cần khám.
Bữa ăn trở thành nỗi sợ của cả nhà. Đây cũng là một dấu hiệu.
Nếu thấy các dấu hiệu trên thì đi khám. Bác sĩ nhi là nơi bắt đầu.
Có những tình trạng cần hỗ trợ chuyên môn. Và can thiệp sớm thì hiệu quả hơn.
Đừng chờ xem có tự hết không. Với nhóm dấu hiệu này thì không nên chờ.
Mang theo ghi chép về việc trẻ ăn gì trong một tuần. Bác sĩ sẽ cần.
Đi khám không có nghĩa là mình nuôi con sai. Đó là việc bình thường.
Giữ cho người lớn không kiệt sức
Giai đoạn này mệt cho phụ huynh hơn cho trẻ. Điều đó đáng được thừa nhận.
Cảm giác bất lực là bình thường. Bạn không một mình.
Đừng đo giá trị của mình bằng việc con ăn bao nhiêu. Hai chuyện không liên quan.
Chia việc với người kia trong nhà. Đừng để một người chịu hết.
Đổi người dọn bữa vài hôm. Đôi khi chỉ cần đổi không khí.
Nói chuyện với phụ huynh khác. Gần như ai cũng đang gặp chuyện tương tự.
Ghi chép thay vì nhớ mù mờ. Ghi làm bớt lo hơn là ước lượng trong đầu.
Nhìn lại ghi chép sau một tháng. Thường thấy tình hình tốt hơn cảm giác.
Giảm số món nấu mỗi bữa. Nấu nhiều mà bị từ chối thì càng mệt.
Nấu món cả nhà ăn được. Đừng nấu riêng cho trẻ.
Cho phép mình có bữa đơn giản. Không phải bữa nào cũng cầu kỳ.
Và cho phép mình bực. Chỉ đừng để nó vào bàn ăn.
Nếu thấy quá sức thì nói với bác sĩ. Cả về con lẫn về mình.
Giai đoạn này sẽ qua. Với đa số gia đình thì nó thật sự qua.
