Dao thì nhìn thấy được và trẻ hiểu ngay là nó nguy hiểm. Nhiệt thì không. Một cái chảo vừa tắt bếp trông giống hệt một cái chảo nguội, và hơi nước bốc lên từ nồi nhìn hiền lành hơn nước sôi nhiều.
Vì vậy thứ tự dạy phải khác: dạy con nhận ra nhiệt trước, rồi mới dạy con dùng bếp. Bài này đi theo thứ tự đó, và kết thúc bằng phần sơ cứu bỏng — thứ mà mọi người trong nhà nên biết trước khi cần tới.
Dạy nhận ra nhiệt
Bắt đầu bằng thứ ấm chứ không phải thứ nóng. Thành nồi vừa dùng xong, cốc nước ấm.
Cho con sờ vào thứ ấm có kiểm soát. Để con có khái niệm.
Dùng mu bàn tay chứ đừng dùng đầu ngón. Da mu tay ít nhạy hơn nhưng an toàn hơn.
Dạy con đưa tay lại gần trước khi chạm. Cảm nhận hơi nóng toả ra.
Dạy con nhìn dấu hiệu. Khói, hơi nước, tiếng xèo.
Nhưng cũng nói rằng không có dấu hiệu không có nghĩa là nguội. Đây là điểm quan trọng nhất.
Bếp từ và mặt kính nhìn không thấy nóng. Nhắc riêng về loại bếp nhà mình.
Dạy con quy tắc hỏi trước khi chạm. Cái này nóng không mẹ.
Và người lớn phải trả lời thật. Đừng nói nguội rồi khi nó còn ấm.
Đánh dấu vùng nóng trong bếp. Vùng này không chạm khi mẹ đang nấu.
Dạy con đứng cách bếp một bước. Khoảng cách an toàn.
Với trẻ nhỏ thì đây là tất cả những gì cần dạy. Nhận biết và tránh.
Chưa cần cho con dùng bếp. Nhận biết đã là một bước lớn.
Mất vài tháng để con quen. Nhắc lại thường xuyên.
Những quy tắc trước khi bật bếp
Buộc tóc và xắn tay áo. Cả người lớn lẫn trẻ.
Không mặc đồ rộng tay khi đứng bếp. Vải bén lửa rất nhanh.
Dọn quang mặt bếp. Khăn, giấy, hộp nhựa để xa.
Cán nồi xoay vào trong. Không thò ra mép bếp.
Biết chỗ tắt bếp trước khi bật. Và tập tắt vài lần.
Biết chỗ khoá gas nếu nhà dùng gas. Dạy cả trẻ lớn.
Có khăn khô để cầm nồi. Khăn ẩm dẫn nhiệt và gây bỏng.
Đây là lỗi rất hay gặp. Khăn ẩm nóng lên ngay.
Găng nồi thì tốt hơn khăn. Và nên có một đôi vừa tay con.
Không rời bếp khi đang nấu. Quy tắc cứng cho cả nhà.
Tắt bếp trước khi đi làm việc khác. Ngay cả khi chỉ đi hai phút.
Đặt đồng hồ hẹn giờ. Với món nấu lâu.
Người lớn có mặt khi con dùng bếp. Trong nhiều tháng đầu.
Và luôn có mặt khi có dầu nóng. Không có ngoại lệ.
Hơi nước và dầu nóng
Hơi nước gây bỏng nặng hơn nước sôi. Nhiều người không biết điều này.
Mở nắp nồi thì nghiêng ra xa mặt. Hơi thoát ra phía đối diện.
Dạy con động tác này ngay từ đầu. Nó thành phản xạ.
Không cúi mặt xuống nồi đang sôi. Kể cả để ngửi.
Mở nồi hấp thì càng cẩn thận. Hơi rất mạnh.
Dầu nóng là thứ nguy hiểm nhất trong bếp. Với trẻ thì để dành sau cùng.
Nước gặp dầu nóng thì bắn rất xa. Dạy con lau khô nguyên liệu trước.
Thả đồ vào dầu thì thả nhẹ và thả xa người. Không thả từ trên cao.
Không bao giờ đổ nước vào chảo dầu đang cháy. Nước làm lửa bùng lên dữ dội.
Chảo dầu cháy thì đậy nắp lại. Hoặc phủ khăn ẩm lớn lên và tắt bếp.
Dạy cả nhà điều này. Kể cả trẻ lớn.
Biết bình chữa cháy ở đâu. Và người lớn biết dùng.
Chiên ngập dầu thì trẻ chỉ đứng xem. Không tham gia cho tới khi rất lớn.
Và đứng cách xa một bước. Dầu bắn xa hơn mình nghĩ.
Từng bước cho con dùng bếp
Bước một: con đứng xem và nghe giải thích. Không chạm gì.
Bước hai: con đảo trong chảo ở lửa nhỏ. Người lớn cầm cán chảo.
Bước ba: con bật và tắt bếp. Dưới sự quan sát.
Bước bốn: con nấu món nước ở lửa nhỏ. Luộc rau, nấu canh.
Bước năm: con áp chảo với ít dầu. Người lớn đứng cạnh.
Bước sáu: con nấu một món từ đầu tới cuối. Người lớn trong bếp.
Mỗi bước làm nhiều lần cho thạo. Đừng vội sang bước sau.
Vài tháng cho mỗi bước là bình thường. Không có gì phải nhanh.
Lùi lại một bước nếu con chưa sẵn sàng. Không phải thất bại.
Con sợ thì đừng ép. Sợ nhiệt là phản ứng hợp lý.
Và con sẽ hết sợ khi quen. Thường là vậy.
Con quá bạo thì phải nhắc nhiều hơn. Nhóm này mới đáng lo.
Nhìn vào tính cách con chứ đừng nhìn tuổi. Có đứa mười tuổi vẫn chưa nên dùng bếp.
Và có đứa tám tuổi đã rất cẩn thận. Phụ huynh là người biết rõ nhất.
Sơ cứu bỏng
Việc đầu tiên là đưa con ra khỏi nguồn nhiệt. Và tắt bếp.
Xối nước mát lên vết bỏng khoảng hai mươi phút. Nước mát chứ không phải nước đá.
Hai mươi phút nghe lâu nhưng đó là mốc được khuyến nghị. Đừng dừng sớm.
Không dùng nước đá hoặc đá viên. Chúng làm tổn thương thêm.
Không bôi gì lên vết bỏng. Không kem đánh răng, không nước mắm, không mỡ, không lá cây.
Những cách dân gian này làm vết bỏng nặng hơn. Và làm bác sĩ khó xử lý hơn.
Tháo nhẫn, vòng, đồng hồ gần vùng bỏng. Trước khi nó sưng lên.
Không chọc vỡ bọng nước. Để nguyên.
Che vết bỏng bằng màng bọc thực phẩm sạch hoặc gạc không dính. Sau khi đã xối nước.
Đi khám nếu bỏng rộng hơn lòng bàn tay con. Hoặc bỏng ở mặt, tay, chân, bộ phận sinh dục.
Đi khám nếu có bọng nước. Hoặc da trắng bệch hoặc cháy đen.
Đi cấp cứu với bỏng do điện hoặc hoá chất. Hoặc nếu con khó thở.
Trẻ nhỏ bị bỏng thì ngưỡng đi khám nên thấp. Da trẻ mỏng hơn và tổn thương sâu hơn.
Học sơ cứu bài bản là việc đáng làm. Có lớp dạy và có hướng dẫn chính thống.
