Nhà hai người thì bữa cơm là một việc. Nhà sáu bảy người với ba thế hệ thì nó là một dự án hằng ngày: nấu cho ai, ai ăn được gì, ai đi chợ, ai rửa bát, và hôm nay ăn gì.
Câu cuối là câu tốn nhiều năng lượng nhất, và cũng là câu bỏ được. Một cái lịch tuần dán trên tủ lạnh giải quyết nó, và nó còn giải quyết luôn chuyện chia việc. Bài này nói về cách lập và cách giữ cái lịch đó.
Lập khung trước, điền món sau
Đặt khung theo ngày chứ đừng theo món. Thứ hai món nước, thứ ba món kho.
Khung cố định thì việc điền rất nhanh. Chỉ chọn trong một nhóm.
Ví dụ: hai ngày món nước, hai ngày món kho, một ngày món xào. Cộng một ngày ăn đơn giản và một ngày ăn ngoài.
Ngày ăn đơn giản là ngày bận nhất trong tuần. Xác định ngày đó trước.
Ngày ăn ngoài hoặc ăn đồ mua thì cũng ghi vào lịch. Nó là một phần của kế hoạch.
Mỗi bữa có một món chính và hai món phụ. Cộng cơm và canh.
Món phụ thì lặp lại được. Rau luộc và đồ chua.
Chỉ món chính cần đổi. Bảy món chính cho một tuần.
Và bảy món đó xoay vòng trong ba tuần. Hai mươi mốt món là đủ cho cả năm.
Thực tế nhà nào cũng chỉ nấu quanh hai chục món. Nhận ra điều đó thì việc lên lịch nhẹ hẳn.
Viết danh sách hai chục món của nhà mình. Rồi chọn trong đó.
Thêm một món mới mỗi tháng. Nếu muốn mở rộng.
Đừng ép mình nấu món mới mỗi tuần. Không ai làm được lâu.
Lặp lại là bình thường và cả nhà không phiền. Người nấu phiền hơn người ăn.
Đi chợ theo lịch
Lên lịch trước rồi mới viết danh sách đi chợ. Thứ tự này quan trọng.
Mua theo danh sách chứ đừng mua theo cảm hứng. Mua theo cảm hứng là nguồn lãng phí lớn nhất.
Đi chợ hai lần một tuần cho nhà đông. Rau tươi hơn.
Chợ lớn một lần cho đồ khô. Và chợ nhỏ cho rau.
Kiểm tủ lạnh trước khi viết danh sách. Nấu hết thứ đang có.
Ghi lượng cụ thể. Hai bó rau muống chứ đừng ghi rau.
Lượng cho nhà đông khác nhà ít người nhiều. Và ước lượng thường sai lúc đầu.
Ghi lại lượng thật đã dùng. Sau vài tuần là tính trúng.
Giao việc đi chợ cho người khác được. Nếu danh sách đủ rõ.
Danh sách rõ là điều kiện để giao việc. Ghi cả nhãn hiệu nếu cần.
Trẻ lớn đi chợ cùng được. Và học được nhiều.
Mua đồ khô nhiều một lần. Đậu, gạo, gia vị.
Rau thì mua vừa đủ. Nó hỏng nhanh.
Tiền chợ giảm rõ khi đi theo danh sách. Đây là cái được cụ thể.
Chia việc trong nhà
Viết ra ai làm việc gì. Đừng để ngầm hiểu.
Việc ngầm hiểu luôn rơi vào một người. Thường là người nấu chính.
Chia bốn nhóm việc: đi chợ, nấu, dọn bàn, rửa. Bốn nhóm rõ ràng.
Một người không nên làm cả bốn. Kể cả khi họ nói không sao.
Trẻ lớn làm được dọn bàn và rửa. Từ tám chín tuổi.
Ông bà có thể phụ sơ chế. Nhiều người thích được giao việc.
Nhưng đừng giao việc nặng cho người lớn tuổi. Hỏi trước xem họ muốn làm gì.
Luân phiên việc rửa bát. Việc không ai thích nhất.
Viết lịch luân phiên lên tủ lạnh. Cùng chỗ với lịch món.
Người nấu không rửa. Một quy tắc đơn giản và công bằng.
Ai vắng thì đổi lịch chứ đừng bỏ. Giữ nguyên tắc.
Rà lại lịch chia việc mỗi vài tháng. Con lớn lên thì làm được nhiều hơn.
Và nói rõ khi tăng việc cho ai. Kèm lý do.
Nhà đông người thì chia việc là chuyện sống còn. Không phải chuyện công bằng trừu tượng.
Nấu số lượng lớn
Nấu cho sáu bảy người khác nấu cho hai người. Không phải chỉ nhân lên.
Nồi phải đủ lớn. Nồi nhỏ thì nấu hai lượt và món không đều.
Chảo phải đủ rộng. Chật thì rau hấp chứ không xào.
Xào chia làm hai ba đợt. Đợt nào cũng ra chảo nóng.
Gia vị không nhân lên theo tỉ lệ tuyệt đối. Nêm và nếm.
Muối thì gần như nhân đúng. Nhưng gia vị mùi thì ít hơn tỉ lệ.
Nấu nhiều thì thời gian lâu hơn. Tính thêm khi lên lịch.
Cơm nấu nhiều thì tính lại lượng nước. Không nhân đúng tỉ lệ.
Chuẩn bị nguyên liệu trước khi bật bếp. Với số lượng lớn thì điều này bắt buộc.
Sơ chế vào buổi chiều. Rồi tối chỉ nấu.
Nấu dư một chút cho bữa sau. Nhưng đừng dư nhiều.
Chia hộp ngay khi nấu xong. Đừng để nguyên nồi.
Để nguội nhanh rồi cất tủ lạnh. Nồi lớn nguội rất chậm.
Chia hộp nhỏ giúp nguội nhanh hơn. Và an toàn hơn.
Giữ lịch không thành gánh nặng
Lịch là công cụ chứ không phải cam kết. Đổi thoải mái.
Hoán đổi ngày khi cần. Không sao cả.
Bỏ một bữa trong lịch cũng được. Ăn đồ còn lại hoặc ăn đơn giản.
Có một ngày trong tuần không ghi gì. Ngày tự do.
Cho cả nhà góp ý vào lịch. Mỗi người chọn một bữa.
Trẻ chọn một bữa trong tuần. Con thấy mình có tiếng nói.
Ông bà chọn một bữa. Và có thể nấu bữa đó.
Dán lịch ở chỗ ai cũng thấy. Cửa tủ lạnh là chỗ chuẩn.
Viết tay cũng được. Không cần ứng dụng gì.
Làm lịch vào chủ nhật. Mười lăm phút.
Kèm luôn danh sách đi chợ. Hai việc một lúc.
Sau vài tuần thì nó thành nếp. Và không còn tốn công nữa.
Cái được lớn nhất không phải là bữa ăn ngon hơn. Mà là không ai phải nghĩ hôm nay ăn gì.
Câu hỏi đó tốn nhiều năng lượng hơn người ta tưởng. Bỏ được nó là bỏ được một gánh.
