Dị ứng thực phẩm trải dài từ nổi mẩn nhẹ tới phản ứng đe doạ tính mạng, và mức độ có thể thay đổi giữa các lần. Một đứa trẻ từng chỉ nổi mẩn có thể phản ứng nặng hơn ở lần tiếp theo.
Vì vậy nhà có trẻ dị ứng cần biết ba thứ: nhận ra dấu hiệu, phòng nhiễm chéo, và biết chính xác phải làm gì trong tình huống nặng. Bài này nói về cả ba, và mọi thứ liên quan tới chẩn đoán và điều trị đều thuộc về bác sĩ chứ không thuộc về bài viết này.
Các nhóm hay gây dị ứng
Đậu phộng là nhóm được nhắc nhiều nhất. Phản ứng có thể rất nặng.
Hạt cây: hạt điều, hạnh nhân, óc chó, hạt dẻ. Nhóm riêng, khác đậu phộng.
Đậu nành. Rất phổ biến trong bếp chay.
Mè. Cũng rất phổ biến trong bếp chay.
Lúa mì và gluten. Có trong nhiều loại bánh và mì căn.
Sữa và trứng. Ít liên quan hơn với bếp thuần chay.
Hải sản. Không liên quan với bếp chay nhưng cần biết khi ăn ngoài.
Vài loại trái cây và rau cũng gây dị ứng. Ít gặp hơn nhưng có.
Bếp chay dùng nhiều đậu nành, mè và hạt. Nên ba nhóm đó đáng chú ý đặc biệt.
Đậu nành có trong đậu hũ, nước tương, tương, sữa đậu. Rất khó tránh trong bếp chay.
Nếu con dị ứng đậu nành thì cần tư vấn dinh dưỡng riêng. Việc này phức tạp.
Hỏi bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng. Đừng tự xoay.
Chẩn đoán dị ứng là việc của bác sĩ. Không tự kết luận từ một lần phản ứng.
Và không tự loại bỏ nhóm thực phẩm lớn khỏi bữa ăn của trẻ. Trước khi có chẩn đoán.
Dấu hiệu cần nhận ra
Dấu hiệu nhẹ: nổi mẩn, ngứa, đỏ da quanh miệng. Thường xuất hiện nhanh.
Ngứa hoặc rát trong miệng. Trẻ có thể nói là miệng con lạ.
Buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy. Cũng có thể là biểu hiện.
Chảy nước mũi, hắt hơi, chảy nước mắt. Kèm theo.
Dấu hiệu nặng: khó thở, thở khò khè, tức ngực. Đây là cấp cứu.
Sưng môi, lưỡi, mặt hoặc cổ họng. Cấp cứu.
Khàn tiếng hoặc khó nuốt. Dấu hiệu đường thở đang hẹp lại.
Nổi mẩn lan nhanh khắp người. Cấp cứu.
Chóng mặt, tái nhợt, lơ mơ, ngất. Cấp cứu.
Phản ứng nặng có thể xảy ra trong vài phút. Thời gian rất ngắn.
Và có thể xảy ra dù lần trước chỉ nhẹ. Điều này quan trọng.
Phản ứng có thể quay lại sau vài giờ. Nên phải đi viện dù đã đỡ.
Ghi lại chính xác con đã ăn gì. Và bao lâu trước khi có triệu chứng.
Chụp ảnh nốt mẩn nếu có. Rất hữu ích cho bác sĩ.
Khi có phản ứng nặng
Gọi cấp cứu ngay. Đây là việc đầu tiên.
Không chờ xem có tự đỡ không. Phản ứng nặng tiến triển rất nhanh.
Nếu bác sĩ đã kê bút tiêm cấp cứu thì dùng theo đúng hướng dẫn đã được dạy. Và vẫn gọi cấp cứu.
Dùng bút tiêm không thay được việc đi viện. Phản ứng có thể quay lại.
Cho người bệnh nằm và nâng chân nếu chóng mặt. Trừ khi khó thở thì cho ngồi.
Không cho đi lại hoặc đứng dậy đột ngột. Có thể làm tình trạng xấu đi.
Ở lại với người bệnh. Và báo cho người khác gọi giúp.
Mang theo phần thức ăn nghi ngờ. Nếu tiện.
Nói rõ với nhân viên y tế con đã ăn gì. Và đã dùng thuốc gì.
Nếu nhà đã có kế hoạch xử lý do bác sĩ lập thì làm theo. Và giữ bản kế hoạch ở chỗ dễ thấy.
Gia đình có trẻ dị ứng nặng nên xin bác sĩ một kế hoạch bằng văn bản. Và sao chép cho trường học.
Tập tình huống với cả nhà. Ai gọi, ai lấy thuốc, ai ở với con.
Bài viết không thay được hướng dẫn của bác sĩ. Mọi thứ về thuốc phải theo bác sĩ.
Nhưng việc gọi cấp cứu thì luôn đúng. Khi thấy dấu hiệu nặng.
Phòng nhiễm chéo trong bếp
Nhiễm chéo là lượng rất nhỏ lọt vào. Đủ để gây phản ứng ở người nhạy.
Thớt riêng và dao riêng. Đánh dấu rõ.
Rửa kỹ dụng cụ trước khi làm món cho người dị ứng. Bằng nước nóng và nước rửa chén.
Làm món cho người dị ứng trước. Khi bếp còn sạch.
Cất riêng trong tủ. Hộp riêng, ngăn riêng.
Để hộp của người dị ứng ở ngăn trên. Tránh thứ khác rơi vào.
Không dùng chung thìa múc. Mỗi hũ một thìa.
Không nhúng dao đã phết bơ hạt vào hũ khác. Cách nhiễm chéo phổ biến nhất.
Lau bàn bếp trước khi bắt đầu. Vụn thức ăn còn sót là nguồn.
Rửa tay trước khi chuẩn bị món cho người dị ứng. Sau khi chạm thứ gây dị ứng.
Dán nhãn rõ mọi hộp trong tủ. Tên món và có gì trong đó.
Nói với mọi người trong nhà. Kể cả người giúp việc và khách ở lại.
Viết ra và dán ở bếp. Không dựa vào việc nhớ.
Thà cẩn thận thừa còn hơn thiếu. Với chuyện này thì không có chỗ cho chủ quan.
Ngoài nhà và ở trường
Báo trường bằng văn bản. Và nhắc lại đầu mỗi năm học.
Cung cấp kế hoạch xử lý của bác sĩ cho trường. Nếu có.
Hỏi trường có ai được đào tạo xử lý không. Và thuốc để ở đâu.
Dạy con không đổi đồ ăn với bạn. Quy tắc cứng từ nhỏ.
Dạy con không ăn thứ không rõ. Kể cả khi bạn nói là không có gì.
Dạy con nói ra ngay khi thấy lạ trong miệng. Không đợi cho qua.
Dạy con biết tên thứ mình dị ứng. Từ khi con đủ tuổi nói.
Cho con đeo vòng hoặc thẻ ghi thông tin dị ứng. Với trường hợp nặng.
Nói với phụ huynh của bạn trước khi con đi chơi. Ngắn gọn và rõ ràng.
Mang phần ăn riêng cho con. Đơn giản và chắc chắn nhất.
Ở nhà hàng thì hỏi kỹ. Và nói rõ đây là dị ứng chứ không phải sở thích.
Từ chối nếu nhà hàng không chắc. Không ngại.
Đọc nhãn mỗi lần mua. Công thức đổi mà bao bì không đổi là chuyện có thật.
Với dị ứng thì cẩn thận không bao giờ là thừa. Đây là kết luận của bài.
