Tự lập trong bếp không bắt đầu bằng dao hay bếp lửa. Nó bắt đầu ở chỗ thấp hơn nhiều: con tự rót được một cốc nước, tự lấy được một quả chuối, tự bỏ vỏ vào thùng rác mà không phải gọi ai.
Đây là giai đoạn đặt nền. Trẻ ba tuổi làm được nhiều thứ hơn người lớn nghĩ, nhưng chỉ làm được nếu bếp được sắp lại cho vừa tầm con. Bài này nói về phần sắp xếp đó và về những giới hạn nên đặt ngay từ đầu.
Vì sao nên bắt đầu sớm
Ba tuổi là lúc trẻ muốn tự làm nhất. Bỏ lỡ giai đoạn này thì sau khó hơn nhiều.
Trẻ đòi tự làm không phải để chống đối. Đó là việc đúng tuổi của con.
Làm hộ cho nhanh là cái bẫy dễ mắc. Nhanh hôm nay, chậm cả năm sau.
Tự lấy được đồ ăn giảm số lần con gọi mẹ. Cả nhà đỡ căng vào giờ cao điểm.
Con biết đói mình là con học nghe cơ thể. Kỹ năng này theo con suốt đời.
Trẻ tự chọn thì ít từ chối hơn. Chọn làm cho món trở thành của con.
Việc nhỏ làm được xây sự tự tin thật. Khác hẳn với lời khen suông.
Đây cũng là lúc dạy dọn sau khi ăn. Hai việc đi liền nhau ngay từ đầu.
Nhà nấu chay có lợi thế ở tuổi này. Phần lớn món ăn vặt chay để sẵn được và không cần nấu.
Không cần mua thêm đồ đạc gì. Chỉ cần đổi chỗ để.
Bắt đầu bằng một việc thôi. Rót nước là việc dễ nhất để bắt đầu.
Đừng dạy năm việc cùng lúc. Một việc thành thạo rồi mới thêm việc sau.
Mất vài tuần là bình thường. Không phải vài ngày.
Đo bằng việc con làm được, không đo bằng tuổi. Mỗi đứa một nhịp.
Sắp lại chỗ để cho vừa tầm con
Chọn một ngăn tủ thấp làm ngăn của con. Con biết chắc đồ của mình ở đâu.
Một ngăn trong tủ lạnh ở tầng dưới cùng. Để trái cây cắt sẵn và sữa hạt.
Cốc nhựa hoặc thủy tinh dày để chỗ với tới. Không để cốc thủy tinh mỏng trong tầm con.
Một bình nước nhỏ có vòi con vặn được. Nhẹ hơn bình lớn nhiều.
Bình đầy quá thì con không nhấc nổi. Rót một phần ba bình thôi.
Ghế bậc chắc chắn để cạnh bồn rửa. Loại có tay vịn nếu con còn nhỏ.
Khăn lau để chỗ con lấy được. Đổ nước là chuyện sẽ xảy ra hàng ngày.
Thùng rác nhỏ có nắp bật chân. Con tự bỏ vỏ vào được.
Đĩa và bát nhựa hoặc tre để ngăn dưới. Con tự lấy và tự cất.
Dán hình lên ngăn nếu con chưa đọc chữ. Con biết chỗ cất mà không phải hỏi.
Đồ nguy hiểm chuyển lên cao trước khi mở ngăn cho con. Dao, nước tẩy, thuốc.
Kiểm lại tầm với thật của con. Trẻ với xa hơn mình tưởng khi đứng lên ghế.
Đừng để ngăn của con cạnh bếp. Tách hai khu vực ra.
Sắp lại một lần rồi giữ nguyên chỗ. Đổi chỗ liên tục là con lại phải hỏi.
Món nào để sẵn cho con tự lấy
Chuối là món tự lập hoàn hảo. Con tự bóc, không cần dao, vỏ bỏ thẳng thùng rác.
Quýt và cam bóc được từ bốn tuổi. Ba tuổi thì bóc hộ phần đầu.
Trái cây cắt sẵn để hộp nhỏ. Cắt tối hôm trước cho cả ngày hôm sau.
Dưa chuột và cà rốt cắt que. Giòn và trẻ hay chọn khi thấy sẵn.
Cà chua bi phải bổ dọc trước khi để ra. Để nguyên là nguy cơ hóc.
Bánh mì cắt lát để hộp kín. Ăn không hoặc phết sẵn.
Đậu hũ non hộp nhỏ ăn liền được. Mát và nhiều đạm.
Bánh gạo hoặc bánh quy nhạt. Để một hộp nhỏ đếm được, không để cả gói lớn.
Khoai lang luộc để tủ lạnh. Ăn nguội vẫn ngon.
Ngô luộc cắt khúc ngắn. Món no và ngọt sẵn.
Sữa hạt rót sẵn cốc nhỏ. Không để con tự rót từ hộp một lít.
Không để hạt nguyên trong ngăn của trẻ dưới bốn tuổi. Đậu phộng và hạt điều để ngăn trên.
Không để thạch miếng tròn. Trơn và đúng cỡ đường thở.
Không để đồ cần hâm nóng. Ở tuổi này con chưa dùng lò.
Giới hạn phải đặt ngay từ đầu
Tự lấy không có nghĩa là lấy lúc nào cũng được. Đây là chỗ hay hiểu nhầm.
Đặt hai giờ bữa phụ cố định trong ngày. Ngoài giờ đó thì ngăn đóng.
Nói rõ giờ bằng mốc con hiểu. "Sau khi ngủ dậy" dễ hiểu hơn giờ đồng hồ.
Không ăn vặt trong khoảng một tiếng trước bữa chính. Nếu không thì bữa cơm hỏng.
Một lần lấy là một phần. Không quay lại lấy thêm ngay.
Ăn ở bàn, không mang đi khắp nhà. Vừa sạch vừa an toàn hơn.
Ngồi ăn, không vừa chạy vừa ăn. Luật này không có ngoại lệ.
Ăn xong cất đĩa vào bồn. Việc này thuộc về việc ăn, không phải việc thêm.
Đồ ngọt không nằm trong ngăn tự lấy. Không phải vì nó xấu, vì nó không thuộc nhóm này.
Nói luật một lần rồi giữ nguyên. Luật đổi theo tâm trạng thì con không học được.
Luật ít thì giữ được. Ba luật giữ nổi, mười luật thì không.
Nhắc lại bình thản khi con quên. Không cần giảng giải dài.
Đừng dùng ngăn đồ ăn làm hình phạt. Cắt quyền tự lấy vì lý do khác là trộn hai chuyện.
Cả nhà theo cùng một luật. Ông bà cũng vậy, nói trước cho thống nhất.
Đổ vỡ và những lỗi hay mắc
Con sẽ làm đổ nước. Đây là phần của việc học, không phải sự cố.
Phản ứng của mình lúc đổ quyết định lần sau. La lên một lần là con không dám tự rót nữa.
Đưa khăn và nói chỗ lau. Con lau được từ ba tuổi.
Không lau hộ cho nhanh. Lau là một nửa của việc rót.
Vỡ cốc thì mình dọn mảnh. Việc này người lớn làm.
Đừng kể lại chuyện đổ vỡ trước mặt người khác. Kể cả kể vui.
Lỗi hay gặp nhất là để ngăn quá đầy. Nhiều lựa chọn quá thì con đứng nhìn.
Ba tới bốn món là đủ. Đổi món theo tuần.
Lỗi thứ hai là quên đóng lại các mốc giờ. Rồi ngạc nhiên vì con không ăn cơm.
Lỗi thứ ba là hỏi liên tục con đã ăn chưa. Hỏi nhiều là lấy lại quyền vừa giao.
Lỗi thứ tư là bình luận con ăn nhiều hay ít. Bỏ hẳn chuyện bình luận lượng ăn.
Đừng so con với anh chị trong nhà. Mỗi đứa tự lập theo nhịp riêng.
Món để lâu ngoài tủ lạnh quá hai giờ thì bỏ. Trời nóng thì một giờ.
Thấy mốc thì bỏ cả hũ, không hớt phần mốc. Nhiệt không phá được độc tố nấm mốc.
